Zapalenie ucha u psa – objawy i kiedy do weterynarza?

Zapalenie ucha u psa – objawy, przyczyny i sygnały ostrzegawcze

Zapalenie ucha u psa to bolesny stan, który najczęściej dotyczy zewnętrznego przewodu słuchowego. Może objawiać się zaczerwienieniem, świądem, potrząsaniem głową, nieprzyjemnym zapachem lub wydzieliną z ucha. Przyczyną bywają alergie, pasożyty, ciało obce, nadmierna wilgoć oraz wtórne namnażanie się bakterii lub drożdżaków. Pies z takimi objawami powinien zostać zbadany przez lekarza weterynarii, ponieważ wygląd ucha nie wystarcza do rozpoznania przyczyny. Przechylanie głowy, utrata równowagi lub gwałtowny, silny ból wymagają pilnej pomocy. Poniżej wyjaśniamy, jak rozpoznać niepokojące sygnały, czego spodziewać się podczas badania i dlaczego nie każda infekcja wymaga takiego samego leczenia.

Czym jest zapalenie ucha zewnętrznego u psa?

Ucho psa składa się z części zewnętrznej, środkowej i wewnętrznej. Najczęściej rozpoznawanym problemem jest zapalenie ucha zewnętrznego, czyli stan zapalny skóry wyściełającej przewód słuchowy aż do błony bębenkowej. Skóra może być obrzęknięta i wrażliwa, a wydzielina oraz woskowina mogą gromadzić się w większej ilości niż zwykle.

Ważne jest rozróżnienie dwóch pojęć. Zapalenie nie zawsze zaczyna się od zakażenia. Na przykład alergia lub ciało obce mogą najpierw wywołać podrażnienie i stan zapalny. Dopiero później zmienione środowisko przewodu słuchowego sprzyja nadmiernemu namnażaniu bakterii lub drożdżaków. Dlatego samo podanie kropli przeciw drobnoustrojom może nie wystarczyć, jeśli nie zostanie opanowana pierwotna przyczyna.

Rzadziej problem obejmuje ucho środkowe lub wewnętrzne. Takie sytuacje mogą wiązać się z zaburzeniami słuchu, równowagi i objawami neurologicznymi. Nie da się ocenić zasięgu choroby wyłącznie po tym, jak mocno pies drapie ucho.

Jakie są najczęstsze objawy zapalenia ucha?

Objawy mogą pojawić się nagle albo narastać stopniowo. Czasem dotyczą jednego ucha, a czasem obu. Zwróć uwagę zwłaszcza na:

zaczerwienienie i obrzęk wejścia do przewodu słuchowego lub małżowiny;
ból podczas dotykania głowy, niechęć do głaskania w okolicy ucha;
świąd, drapanie łapą, pocieranie głową o dywan lub meble;
częste potrząsanie głową albo trzymanie jednego ucha inaczej niż zwykle;
nieprzyjemny zapach i zwiększoną ilość woskowiny lub wydzieliny;
zadrapania, strupki i miejscowe podrażnienia wynikające z uporczywego drapania.

Nie każdy z tych objawów oznacza infekcję. Podobne sygnały mogą pojawić się, gdy do ucha dostanie się kłos trawy. Ponadto kolor wydzieliny nie pozwala domowym sposobem rozróżnić bakterii, drożdżaków czy pasożytów. Jeśli głównym problemem jest samo zachowanie psa, zobacz również poradnik dlaczego pies potrząsa głową i drapie ucho.

Co wywołuje zapalenie ucha u psa?

W praktyce weterynaryjnej rozróżnia się przyczyny pierwotne, które rozpoczynają problem, oraz czynniki wtórne i sprzyjające, które nasilają go albo utrudniają wyleczenie. To szczególnie ważne przy nawracających dolegliwościach.

Alergie i przewlekłe choroby skóry

Przewód słuchowy jest wyścielony skórą, dlatego reakcje alergiczne mogą dotyczyć także uszu. U psa z atopowym zapaleniem skóry lub niepożądaną reakcją na pokarm problem uszny może pojawić się wraz z lizaniem łap, świądem brzucha i zaczerwienieniem skóry. Zdarza się również, że dolegliwości uszne dominują.

Jeśli zapalenie powraca, lekarz może szukać choroby alergicznej, a nie wyłącznie kolejnej infekcji. Więcej na ten temat wyjaśniamy w artykule alergia u psa – objawy i sposoby jej rozpoznawania.

Bakterie i drożdżaki

Bakterie oraz drożdżaki, między innymi z rodzaju Malassezia, mogą nadmiernie namnażać się w zmienionym zapalnie przewodzie słuchowym. Mogą wówczas nasilać zapach, wydzielinę, świąd i ból. Nie da się jednak wiarygodnie określić rodzaju zakażenia na podstawie zapachu lub barwy woskowiny. W tym pomaga cytologia, czyli badanie materiału z ucha pod mikroskopem.

Ciało obce i pasożyty

Fragment trawy lub kłos może podrażnić przewód słuchowy, zwłaszcza po spacerze w wysokiej roślinności. Objawy często pojawiają się wtedy nagle i dotyczą jednej strony. Nie próbuj wyciągać przedmiotu pęsetą ani przepłukiwać ucha: można wepchnąć go głębiej i spowodować uraz.

Inną możliwą przyczyną są pasożyty, w tym świerzbowce uszne. Wymagają one rozpoznania i odpowiedniego leczenia; sama pielęgnacja ucha nie usuwa problemu.

Budowa ucha, wilgoć i nieprawidłowa pielęgnacja

Niektóre psy są bardziej podatne na problemy uszne ze względu na wąski przewód słuchowy, zwisające małżowiny, obfite owłosienie lub choroby skóry. Wilgoć po pływaniu i kąpielach również może sprzyjać zapaleniu. Dotyczy to szczególnie zwierząt, u których dolegliwości już wcześniej nawracały.

Co istotne, zbyt częste czyszczenie zdrowych uszu także może szkodzić. Mechaniczne podrażnianie skóry i nieodpowiednie preparaty zaburzają jej naturalną ochronę. Nie należy więc zakładać, że każde ucho trzeba regularnie i głęboko czyścić.

Kiedy objawy wymagają pilnej wizyty u weterynarza?

Przy podejrzeniu zapalenia ucha umów badanie możliwie szybko. Ból i stan zapalny mogą narastać, a nieleczona choroba czasem obejmuje głębsze struktury. Są jednak objawy, przy których nie należy czekać na zwykły odległy termin wizyty.

Skontaktuj się z lecznicą pilnie, najlepiej jeszcze tego samego dnia, jeżeli zauważysz:

wyraźne przechylenie głowy na jedną stronę;
chwiejny chód, utratę równowagi, przewracanie się lub trudności ze wstawaniem;
mimowolne, szybkie ruchy gałek ocznych;
gwałtowny ból, nasilone krwawienie lub ropną wydzielinę;
nagły, duży obrzęk małżowiny usznej albo podejrzenie kłosa w uchu.

Przy nagłych zaburzeniach równowagi, niemożności chodzenia lub innych poważnych objawach neurologicznych potrzebna jest pomoc w trybie nagłym. Mogą one wynikać z choroby ucha środkowego lub wewnętrznego, ale mają też inne możliwe przyczyny. Nie da się rozstrzygnąć tego w domu.

Warto też pamiętać o krwiaku małżowiny: intensywne potrząsanie głową może uszkodzić drobne naczynia i doprowadzić do bolesnego obrzęku ucha. Takiego obrzęku nie wolno samodzielnie nakłuwać.

Jak weterynarz rozpoznaje zapalenie ucha?

Skuteczne leczenie zaczyna się od ustalenia, co spowodowało stan zapalny oraz czy występuje zakażenie wtórne. Lekarz pyta o czas trwania dolegliwości, wcześniejsze epizody, kąpiele, pływanie, kontakt z wysoką trawą, choroby skóry i stosowane preparaty.

Otoskopia – oglądanie przewodu słuchowego

Przy użyciu otoskopu weterynarz ocenia przewód słuchowy i, jeśli warunki na to pozwalają, błonę bębenkową. Sprawdza, czy ucho jest zwężone, obrzęknięte, czy znajduje się w nim ciało obce lub niepokojąca zmiana. U psa odczuwającego silny ból dokładne badanie może wymagać sedacji albo wcześniejszego opanowania stanu zapalnego.

Cytologia – badanie wydzieliny pod mikroskopem

Do cytologii pobiera się niewielką próbkę materiału z ucha, zwykle przed jego oczyszczeniem. Badanie pomaga ocenić obecność drożdżaków, bakterii i komórek zapalnych. Jest przydatne również podczas kontroli leczenia, ponieważ poprawa wyglądu ucha nie zawsze oznacza, że problem ustąpił całkowicie.

W przypadkach opornych lub nawracających lekarz może dodatkowo zlecić posiew z oceną wrażliwości drobnoustrojów, a przy podejrzeniu choroby ucha środkowego lub wewnętrznego – badania obrazowe. Nie wszystkie psy potrzebują tego samego zestawu badań.

Jak wygląda leczenie zapalenia ucha u psa?

Nie ma jednego uniwersalnego preparatu na każde zapalenie ucha. Leczenie dobiera się do przyczyny, wyników badania, nasilenia bólu oraz stanu błony bębenkowej. W zależności od rozpoznania lekarz może zastosować:

bezpieczne oczyszczenie przewodu słuchowego i ustalenie sposobu dalszej pielęgnacji;
leki przeciwzapalne lub przeciwbólowe;
odpowiednio dobrane krople przeciwbakteryjne albo przeciwgrzybicze, jeżeli są wskazane;
leczenie przeciwpasożytnicze lub usunięcie ciała obcego;
postępowanie dotyczące choroby podstawowej, na przykład alergii.

Przy zajęciu głębszych części ucha leczenie bywa bardziej złożone i może wymagać dodatkowych leków oraz kontroli. Ważne, aby stosować terapię zgodnie z zaleceniami i nie przerywać jej tylko dlatego, że pies przestał się drapać. O terminie wizyty kontrolnej decyduje lekarz.

Nie wykorzystuj kropli pozostałych po poprzednim epizodzie ani preparatów przeznaczonych dla innego zwierzęcia. Przy uszkodzonej błonie bębenkowej część substancji może być niewłaściwa. Samodzielne eksperymentowanie z lekami może opóźnić prawidłowe leczenie.

Co można bezpiecznie zrobić przed wizytą?

Najbardziej pomocna jest spokojna obserwacja, a nie próba samodzielnego oczyszczenia całego ucha. Możesz przygotować dla weterynarza krótką notatkę:

od kiedy występują objawy i czy dotyczą jednego ucha, czy obu;
czy pies niedawno pływał, był kąpany albo biegał w wysokiej trawie;
czy podobne dolegliwości wracały i jakie leki były wcześniej stosowane;
czy występuje świąd innych części ciała, lizanie łap lub zmiany skórne;
czy pies gorzej słyszy, przechyla głowę lub porusza się inaczej niż zwykle.

Jeśli zwierzę pozwala, obejrzyj wyłącznie widoczną część małżowiny, bez sięgania do wnętrza przewodu słuchowego. Możesz też zrobić zdjęcie zaczerwienienia albo nagrać krótki film z niepokojącym zachowaniem.

Nie wkładaj do ucha patyczków higienicznych, nie wlewaj octu, spirytusu, wody utlenionej ani olejków. Nie podawaj psu ludzkich leków przeciwbólowych. Jeśli ucho jest bolesne, czerwone lub wydziela nieprzyjemny zapach, nie czyść go na własną rękę przed badaniem, chyba że weterynarz wyraźnie zaleci inaczej.

Dlaczego zapalenie ucha wraca?

Nawracające zapalenie ucha często oznacza, że udało się opanować wtórne zakażenie, ale nadal działa czynnik, który sprzyja stanowi zapalnemu. Może to być alergia, przewlekła choroba skóry, niekorzystna budowa przewodu słuchowego lub utrzymująca się nadmierna wilgoć.

W przewlekłej chorobie skóra przewodu słuchowego może grubieć, a sam przewód stopniowo się zwężać. Utrudnia to wentylację, oczyszczanie i dotarcie leku do chorego miejsca. Dlatego przy kolejnych epizodach warto zapytać lekarza nie tylko „jakie krople podać?”, lecz również „co podtrzymuje zapalenie i jak to kontrolować?”.

Nie zawsze potrzebne są bardziej intensywne zabiegi pielęgnacyjne. Czasem kluczem jest prawidłowe rozpoznanie alergii i konsekwentne leczenie choroby podstawowej. W codziennej opiece może pomóc także nasz artykuł o profilaktyce zdrowotnej i pielęgnacji psa.

Jak zmniejszyć ryzyko kolejnego zapalenia?

Profilaktyka powinna być dopasowana do konkretnego psa. Zdrowe uszy nie zawsze wymagają regularnego czyszczenia, a przy skłonności do nawrotów częstotliwość pielęgnacji i odpowiedni preparat powinien ustalić weterynarz.

Obserwuj uszy. Zwracaj uwagę na nowe zaczerwienienie, zapach, ból i wydzielinę, zamiast usuwać każdą ilość woskowiny.
Dbaj o suchość. Po kąpieli lub pływaniu delikatnie osusz widoczną, zewnętrzną część małżowiny i zapytaj lekarza, czy pies potrzebuje dodatkowej profilaktyki.
Kontroluj problemy skórne. Jeśli pies ma alergię, leczenie podstawowej choroby może ograniczyć nawroty zapalenia uszu.
Nie wyrywaj rutynowo włosów z przewodu słuchowego. U niektórych zwierząt takie postępowanie może samo wywołać podrażnienie; decyzję pozostaw lekarzowi.
Przestrzegaj kontroli. Jeśli weterynarz zaplanował ponowne badanie, idź na nie także wtedy, gdy objawy już osłabły.

Warto zapamiętać, jak wyglądają i pachną uszy psa, gdy są zdrowe. Dzięki temu łatwiej dostrzec zmianę bez stosowania zbędnych preparatów.

Najczęstsze pytania o zapalenie ucha u psa

Czy zapalenie ucha u psa samo przejdzie?

Nie należy na to liczyć. Ucho może być bolesne, a przyczyna problemu może pozostawać nierozpoznana. Jeśli zauważasz objawy zapalenia, skontaktuj się z weterynarzem i ustal termin badania.

Czy zapalenie może dotyczyć tylko jednego ucha?

Tak. Zapalenie może być jednostronne lub obustronne. Nagły problem jednego ucha po spacerze może nasuwać podejrzenie ciała obcego, ale nie jest to reguła ani rozpoznanie.

Czy brzydki zapach z ucha oznacza drożdżaki?

Nie. Zapach sugeruje, że dzieje się coś niepokojącego, lecz nie pozwala ustalić rodzaju drobnoustroju. Do oceny przyczyny lekarz może wykonać cytologię.

Jak długo trwa leczenie?

Zależy od przyczyny, nasilenia zapalenia oraz tego, czy choroba dotyczy wyłącznie ucha zewnętrznego. Niektóre przypadki ustępują stosunkowo szybko, inne wymagają dłuższej terapii i kontroli. O czasie leczenia decyduje lekarz.

Czy można samodzielnie wyczyścić chore ucho?

Przy bólu, zaczerwienieniu, wydzielinie albo przykrym zapachu najpierw skonsultuj się z weterynarzem. Czyszczenie bez sprawdzenia błony bębenkowej i przyczyny dolegliwości może zaszkodzić lub utrudnić badanie.

Najważniejsze: rozpoznaj przyczynę, nie tylko objaw

Zapalenie ucha u psa nie jest jedną chorobą z jednym sposobem leczenia. Podobne zaczerwienienie, zapach i świąd mogą wynikać z różnych przyczyn, a nawracające problemy wymagają szukania ich źródła. Im wcześniej lekarz oceni ucho i dobierze właściwe postępowanie, tym większa szansa na ograniczenie bólu i powikłań.

Jeśli podejrzewasz zapalenie, umów badanie, zamiast testować przypadkowe krople. A gdy pies przechyla głowę, chwieje się lub cierpi z silnego bólu, potraktuj sytuację jako pilną. Najlepszą pomocą dla czworonoga jest właściwa diagnostyka – nie domowe eksperymenty.

Źródła i dalsza lektura

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii ani badania zwierzęcia.